Bağımsız denetime tabi şirketler, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 397. maddesi ve bu maddeye dayanılarak çıkarılan Cumhurbaşkanı Kararı ile belirlenir. Temel kurala göre aktif toplamı, yıllık net satış hasılatı ve çalışan sayısı ölçütlerinden en az ikisini, art arda iki hesap döneminde Kararda belirlenen sınırların üzerinde gerçekleştiren şirketler bağımsız denetime tabi olur.
Bağımsız denetim nedir, neden zorunlu tutulur?
Bağımsız denetim; şirketin finansal tablolarının, uygulanan finansal raporlama çerçevesine uygun ve doğru biçimde hazırlanıp hazırlanmadığının, Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu (KGK) tarafından yetkilendirilmiş bir denetçi veya denetim kuruluşu tarafından denetim standartlarına göre incelenmesi ve bir görüşe bağlanmasıdır.
Kanun koyucu, belirli büyüklüğe ulaşan şirketlerin finansal bilgilerinin ortaklar, finans kuruluşları, tedarikçiler ve kamu için güvenilir olmasını amaçlar. Denetim, yönetime iç kontrol zayıflıkları ve muhasebe uygulamaları hakkında da bilgi verir.
Bağımsız denetim, vergi denetimi ve iç denetim aynı şey mi?
Bu üç kavram birbirinden farklıdır. Vergi incelemesi, vergi idaresi adına vergilerin doğru beyan edilip edilmediğini araştırır. İç denetim, şirketin kendi süreçlerini ve risklerini yönetim adına değerlendirir. Bağımsız denetim ise finansal tabloların bütün olarak gerçeğe uygun sunulup sunulmadığına dair tarafsız bir görüş verir. Bağımsız denetimde denetçinin tarafsızlığı esastır; bu nedenle şirketin defterlerini tutan veya finansal tablolarını hazırlayan meslek mensubu, aynı şirketin bağımsız denetçisi olamaz.
Zorunlu olmasa da denetim yaptırmanın faydaları
- Banka kredisi ve yatırımcı görüşmelerinde finansal tablolara duyulan güvenin artması
- Şirket satın alma, birleşme veya ortak girişi öncesinde değerlemenin sağlam bir zemine oturması
- Muhasebe hatalarının ve iç kontrol zayıflıklarının erken tespit edilmesi
- Yurt dışındaki ana şirkete veya iş ortaklarına uluslararası standartlara uygun raporlama yapılabilmesi
Hangi şirketler bağımsız denetime tabidir?
Genel ölçütler
| Ölçüt | Neye bakılır? |
|---|---|
| Aktif (bilanço) toplamı | Hesap dönemi sonundaki bilanço aktif toplamı |
| Yıllık net satış hasılatı | Gelir tablosundaki net satışlar |
| Çalışan sayısı | Yıl içindeki ortalama çalışan sayısı |
Bu üç ölçütten en az ikisinin art arda iki hesap döneminde Kararda belirtilen sınırları aşması hâlinde şirket, izleyen hesap döneminden itibaren bağımsız denetime tabi olur. Aynı mantıkla, art arda iki hesap döneminde ölçütlerden ikisinin altında kalan şirketler için denetim yükümlülüğü sona erebilir.
Özel olarak belirlenen şirketler
Kararın eklerinde sayılan bazı şirketler için (ör. finans, sigorta ve sermaye piyasası gibi kamu yararını ilgilendiren alanlarda faaliyet gösterenler) farklı ve daha düşük sınırlar ya da büyüklükten bağımsız denetim zorunluluğu öngörülmüştür. Bu alanlarda faaliyet gösteriyorsanız kendi sektörünüze özgü düzenlemeyi ayrıca kontrol etmelisiniz.
Grup şirketlerinde değerlendirme
Bir şirketler topluluğunda ana şirket konumundaysanız, ölçütlerin bağlı şirketlerle birlikte değerlendirilmesine ilişkin hükümleri de dikkate almanız gerekir. Tek başına sınırların altında kalan bir şirket, grup bazında denetim kapsamına girebilir.
Denetime tabi olduktan sonra adım adım yapılacaklar
- Tabiyet kontrolü: Her yıl sonunda son iki yılın aktif toplamı, net satış ve çalışan sayısını Karardaki sınırlarla karşılaştırın.
- Denetçi seçimi: Denetçi, genel kurul tarafından her faaliyet dönemi için ve her hâlde görevini yapacağı faaliyet dönemi bitmeden seçilir. Seçilen denetçi ticaret siciline tescil ve Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi'nde ilan ettirilir.
- Denetim sözleşmesi: KGK tarafından yetkilendirilmiş bir denetim kuruluşu veya denetçi ile kapsam ve takvim belirlenerek sözleşme yapılır.
- Finansal raporlama çerçevesi: Denetime tabi şirketler, kural olarak Türkiye Finansal Raporlama Standartları (TFRS) veya Büyük ve Orta Boy İşletmeler için Finansal Raporlama Standardı (BOBİ FRS) çerçevesinde finansal tablo hazırlar.
- Ara dönem ve yıl sonu çalışmaları: Stok sayımı, banka ve cari mutabakatları, kıdem tazminatı karşılığı ve değerleme işlemleri denetçiyle koordineli yürütülür.
- Rapor ve genel kurul: Denetçi raporu ve yönetim kurulu yıllık faaliyet raporu, olağan genel kurul öncesinde hazır olmalıdır.
BOBİ FRS'ye geçişte dikkat edilecekler
Vergi mevzuatına göre tutulan kayıtlar ile finansal raporlama standartlarına göre hazırlanan tablolar her zaman aynı sonucu vermez. Kıdem tazminatı karşılığı, şüpheli alacaklar, stok değerlemesi, kiralama işlemleri ve ertelenmiş vergi gibi konularda farklılıklar ortaya çıkabilir. Denetime ilk kez girecek şirketlerin, açılış bakiyelerini standartlara göre gözden geçirmesi ve muhasebe ekibinin bu farklar konusunda hazırlıklı olması gerekir.
Denetçi görüş türleri
| Görüş | Anlamı |
|---|---|
| Olumlu görüş | Finansal tablolar, tüm önemli yönleriyle uygulanan çerçeveye uygundur. |
| Sınırlı olumlu görüş | Belirli bir konu dışında tablolar uygundur; o konu raporda açıklanır. |
| Olumsuz görüş | Yanlışlıklar yaygın ve önemli düzeydedir; tablolar gerçeği yansıtmamaktadır. |
| Görüş vermekten kaçınma | Denetçi yeterli ve uygun denetim kanıtı elde edememiştir. |
Denetim yaptırmamanın sonuçları
TTK'nın 397. maddesine göre denetime tabi şirketlerde denetlenmemiş finansal tablolar ve yönetim kurulu yıllık faaliyet raporu düzenlenmemiş hükmündedir. Bu durum, finansal tablolara dayanan genel kurul kararlarının, örneğin kâr dağıtımı kararlarının hukuki geçerliliğini tartışmalı hâle getirir. Ayrıca bankalar, yatırımcılar ve ihale makamları nezdinde güven kaybı yaşanabilir.
Denetime ilk kez giren şirketler için ilk yıl genellikle en yoğun dönemdir. Denetçi, cari yılın yanında açılış bakiyelerini de değerlendirmek zorundadır; önceki yıllardan gelen hatalı sınıflandırmalar, belgesi eksik alacak ve borçlar ya da güncellenmemiş duran varlık kayıtları bu aşamada ortaya çıkar. Bu nedenle denetime gireceğinizi öngördüğünüz yılın başında muhasebe kayıtlarınızı bir ön kontrolden geçirmeniz, raporun zamanında ve temiz bir görüşle tamamlanmasına yardımcı olur.
Denetime hazırlık için kontrol listesi
- Banka, müşteri ve tedarikçi mutabakatlarının yıl sonu itibarıyla alınması
- Duran varlık kayıtlarının ve amortisman hesaplarının güncellenmesi
- Stok sayım planının hazırlanması ve sayım tutanaklarının saklanması
- Dava, teminat ve taahhütlerin listelenmesi
- Ortaklar ve ilişkili taraflarla yapılan işlemlerin ayrı raporlanması
- Muhasebe politikalarının yazılı hâle getirilmesi
Sonuç
Bağımsız denetim, yasal yükümlülüğün yanında şirketinizin finansal durumunu ve iç kontrol düzenini tarafsız bir değerlendirmeyle görmenizi sağlar. Şirketinizin denetime tabi olup olmadığını değerlendirmek ve denetim sürecini planlamak için bağımsız denetim hizmetimizi inceleyebilir, finansal raporlama desteği hakkında bilgi alabilir veya iletişim sayfasından bize ulaşabilirsiniz.
Sıkça sorulan sorular
Şirketimin bağımsız denetime tabi olup olmadığını nasıl anlarım?
Son iki hesap dönemine ait aktif toplamı, yıllık net satış hasılatı ve ortalama çalışan sayısını, yürürlükteki Cumhurbaşkanı Kararı'nda yer alan sınırlarla karşılaştırmanız gerekir. Üç ölçütten en az ikisi art arda iki dönem sınırı aşıyorsa şirketiniz izleyen dönemden itibaren denetime tabi olur.
Limited şirketler de bağımsız denetime tabi olabilir mi?
Evet. Bağımsız denetime tabiyet şirket türüne göre değil, büyüklük ölçütlerine ve faaliyet alanına göre belirlenir. Ölçütleri aşan limited şirketler de denetime tabidir.
Bağımsız denetçiyi kim seçer?
Denetçi, genel kurul tarafından her faaliyet dönemi için ve görevini yapacağı dönem bitmeden seçilir. Seçimin ardından denetçi ticaret siciline tescil ve ilan ettirilir.
Bağımsız denetim yaptırılmazsa ne olur?
Denetime tabi şirketlerde denetlenmemiş finansal tablolar ve yönetim kurulu yıllık faaliyet raporu düzenlenmemiş hükmündedir. Bu durum genel kurul kararlarının geçerliliğini tartışmalı hâle getirebilir ve şirketin finans çevreleri nezdindeki güvenilirliğini zayıflatır.
Yazar
İndex Denetim Uzman Ekibi
Mali müşavirlik ve denetim ekibi
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; kendi durumunuza özel değerlendirme için 0224 443 33 45 numarasından bize ulaşabilir ya da ön görüşme isteyebilirsiniz.