Yabancı personel çalışma izni süreci, 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu ile düzenlenir. Türkiye'de bağımlı çalışacak yabancılar için başvuru, işveren tarafından Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına e-Devlet üzerinden erişilen e-İzin sistemi aracılığıyla yapılır. Kural olarak yabancının çalışmaya başlamadan önce çalışma izni alınmış olması gerekir. Bu rehberde başvurunun nasıl yapıldığını, hangi belgelerin istendiğini, başvurunun hangi ölçütlere göre değerlendirildiğini ve izin alındıktan sonra işverenin nelere dikkat etmesi gerektiğini anlatıyoruz.
Çalışma izni kimler için gerekir?
Türkiye'de bir işverene bağlı olarak çalışacak veya kendi adına bağımsız çalışacak yabancılar için çalışma izni gerekir. Şirkette ortak ya da yönetici olmak, fiilen çalışma yapılacaksa tek başına çalışma izni yerine geçmez. Bazı yabancılar ise kanun ve ikincil mevzuatta sayılan durumlarda çalışma izninden muaf tutulabilir; muafiyet de ayrıca başvuru gerektirebilir.
Çalışma izni türleri
| İzin türü | Kısa açıklama |
|---|---|
| Süreli çalışma izni | Belirli bir işyerinde çalışmak üzere verilir. İlk başvuruda en fazla bir yıl için verilir; uzatmalarda kanunda öngörülen daha uzun süreler uygulanabilir. |
| Süresiz çalışma izni | Uzun dönem ikamet izni olan veya kanunda belirtilen süre kadar kanuni çalışma izni bulunan yabancılara verilebilir. |
| Bağımsız çalışma izni | Kendi adına ve hesabına çalışacak yabancılara, kanundaki şartlarla verilir. |
| Turkuaz Kart | Nitelikli işgücü ve yatırım gibi kriterleri taşıyan yabancılara, kendine özgü kurallarla verilir. |
Çalışma izni ve çalışma izni muafiyeti, kanun gereği ikamet izni yerine de geçer. Bu nedenle izin alan yabancının ayrıca ikamet izni almasına genellikle gerek kalmaz; ancak aile bireylerinin ikamet durumu ayrıca değerlendirilmelidir.
Yurt içinden ve yurt dışından başvuru
| Yurt içinden başvuru | Yurt dışından başvuru | |
|---|---|---|
| Kimler? | Türkiye'de kanunda öngörülen süre ve türde geçerli ikamet izni bulunan yabancılar | Yurt dışında bulunan veya uygun ikamet izni olmayan yabancılar |
| Başvuru yeri | İşveren tarafından doğrudan e-İzin sistemi üzerinden | Yabancı, bulunduğu ülkedeki Türk dış temsilciliğine başvurur; işveren belgeleri e-İzin'e yükler |
| İzin sonrası | Yabancı izin başlangıcıyla çalışmaya başlayabilir | Yabancı, izin onayına dayanarak çalışma vizesiyle Türkiye'ye giriş yapar |
Başvuru adım adım
- İşveren kaydı: İşveren, e-Devlet üzerinden e-İzin sistemine kaydolur; şirket adına başvuru yapacak yetkili tanımlanır.
- Ön değerlendirme: Pozisyon, ücret, yabancının eğitimi ve deneyimi ile işyerinin değerlendirme ölçütlerini karşılayıp karşılamadığı kontrol edilir.
- Belge hazırlığı: Yabancıya ve işverene ait belgeler hazırlanır, gerekenler tercüme ettirilir.
- Başvurunun yapılması: Başvuru, yabancının Türkiye'deki durumuna göre yurt içinden veya dış temsilcilik aracılığıyla yapılır.
- Değerlendirme: Bakanlık, gerektiğinde ilgili kurumların görüşünü alarak başvuruyu değerlendirir; eksik belge varsa tamamlanması istenir.
- Harç ve kart: Onaylanan başvurularda ilgili harç ve kart bedeli ödenir; çalışma izni kartı düzenlenir.
- SGK girişi: Yabancı çalışmaya başladığında sigortalı işe giriş bildirgesi süresinde verilir.
İstenen başlıca belgeler
- Yabancının pasaportu ve biyometrik fotoğrafı
- Diploma veya mesleki yeterliliği gösteren belgeler; bazı meslekler için denklik veya ek izin
- Taraflarca imzalanmış iş sözleşmesi veya görevlendirme yazısı
- İşverene ait son dönem bilanço ve gelir tablosu ya da kazanç durumunu gösteren belgeler
- Şirket ortağı veya yöneticisi için ortaklık ve görev bilgilerini gösteren belgeler
Başvurular hangi ölçütlere göre değerlendirilir?
Bakanlık, başvuruları uluslararası işgücü politikası çerçevesinde belirlenen değerlendirme ölçütlerine göre inceler. Genel olarak şu konulara bakılır:
- İşyerinde istihdam edilen Türk vatandaşı sayısı ile yabancı çalışan sayısı arasındaki oran
- İşverenin sermaye, satış hasılatı veya ihracat büyüklüğü
- Pozisyonun niteliğine göre yabancıya ödenecek ücretin düzeyi
- Yabancının eğitim, uzmanlık ve deneyiminin pozisyonla uyumu
- Pozisyonun Türkiye'deki işgücü piyasasında karşılanıp karşılanamadığı
Bu ölçütlerin sayısal karşılıkları Bakanlık düzenlemeleriyle belirlenir ve değişebilir. Bazı sektörler, yatırımlar veya nitelikli işgücü için ölçütlerde farklı uygulamalar bulunabilir.
Başvurunun reddedilmesi hâlinde ret gerekçesini dikkatle inceleyin. Ret kararına karşı kanunda öngörülen süre içinde Bakanlığa itiraz edilebilir; itirazın da reddedilmesi durumunda idari yargı yoluna başvurulabilir. Ret gerekçesi eksik belge veya giderilebilir bir ölçütse, itiraz yerine eksikliği gidererek yeniden başvurmak bazen daha hızlı sonuç verir.
İzin alındıktan sonra işverenin yükümlülükleri
- Yabancıyı yalnızca izin verilen işyerinde ve pozisyonda çalıştırmak
- SGK işe giriş bildirgesini süresinde vermek ve primleri gerçek ücret üzerinden bildirmek
- İzin bitiş tarihini takip ederek uzatma başvurusunu süresi dolmadan yapmak
- Yabancının işe başlamaması veya iş ilişkisinin sona ermesi hâlinde durumu kanuni süresi içinde Bakanlığa ve SGK'ya bildirmek
- Yabancının ücret bordrosu ve gelir vergisi yükümlülüklerini Türk mevzuatına ve varsa çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmalarına göre yerine getirmek
Uzatma ve işveren değişikliği
Süreli çalışma izni belirli bir işveren ve işyeri için verilir. Yabancı başka bir işverenin yanında çalışmaya başlayacaksa, yeni işveren adına yeniden başvuru yapılması gerekir. Mevcut iznin uzatılması için ise başvurunun kanunda öngörülen süre içinde ve her hâlde izin süresi dolmadan yapılması gerekir; süresi geçtikten sonra yapılan başvurular uzatma değil yeni başvuru olarak değerlendirilebilir. İzin bitiş tarihlerini bordro takviminize eklemenizi öneririz.
Vergi ve sosyal güvenlik boyutu
Türkiye'de bir takvim yılı içinde altı aydan fazla oturan yabancılar, Gelir Vergisi Kanunu'na göre tam mükellef sayılabilir. Sosyal güvenlik açısından ise yabancı çalışanlar kural olarak 5510 sayılı Kanun kapsamında sigortalıdır; Türkiye'nin sosyal güvenlik sözleşmesi bulunan ülkelerden gelen çalışanlar için sözleşme hükümleri ayrıca değerlendirilir.
Yurt dışındaki bir grup şirketinden Türkiye'ye görevlendirilen çalışanlarda ücretin kim tarafından ödendiği, masrafların Türkiye'deki şirkete yansıtılıp yansıtılmadığı ve çalışanın hangi ülkede mukim sayıldığı, vergilendirme sonucunu doğrudan etkiler. Bu nedenle görevlendirme sözleşmesini imzalamadan önce ücret yapısını vergi ve sosyal güvenlik açısından planlamak gerekir.
Sonuç
Çalışma izni süreci, doğru hazırlanmış bir başvuru ve işverenin ölçütleri karşıladığının önceden kontrol edilmesiyle daha öngörülebilir hâle gelir. Başvuru hazırlığı, bordro ve vergi planlaması için yabancı personel çalışma izni ve bordro ve SGK danışmanlığı hizmetlerimizi inceleyebilir, iletişim sayfasından bize ulaşabilirsiniz. Türkiye'de şirket kurmayı planlıyorsanız yabancıların şirket kurması yazımızı da inceleyebilirsiniz.
Sıkça sorulan sorular
Yabancı personel için çalışma izni başvurusunu kim yapar?
Bağımlı çalışacak yabancılar için başvuruyu işveren, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının e-Devlet üzerinden erişilen e-İzin sistemi aracılığıyla yapar. Yurt dışındaki yabancılar ayrıca bulundukları ülkedeki Türk dış temsilciliğine başvurur.
Çalışma izni ne kadar sürede çıkar?
Süre; başvurunun eksiksiz olmasına, başvuru türüne ve gerekirse diğer kurumlardan görüş alınmasına göre değişir. Eksik belge bulunması süreci uzatan en yaygın nedendir.
Çalışma izni ikamet izni yerine geçer mi?
Evet. Çalışma izni ve çalışma izni muafiyeti, kanun gereği ikamet izni yerine geçer. Aile bireylerinin ikamet durumu ise ayrıca değerlendirilmelidir.
Şirket ortağı olan yabancının çalışma izni alması gerekir mi?
Şirkette fiilen çalışacak veya yöneticilik görevi yürütecek yabancı ortaklar için çalışma izni gerekir. Ortaklık tek başına Türkiye'de çalışma hakkı vermez.
Çalışma izni olmadan yabancı çalıştırmanın cezası nedir?
İzinsiz çalıştırma hâlinde hem işverene hem de yabancıya idari para cezası uygulanır ve yabancı hakkında sınır dışı etme gibi sonuçlar doğabilir. Ceza tutarları her yıl güncellendiği için güncel tutarı ilgili yıl için kontrol etmek gerekir.
Yazar
İndex Denetim Uzman Ekibi
Mali müşavirlik ve denetim ekibi
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; kendi durumunuza özel değerlendirme için 0224 443 33 45 numarasından bize ulaşabilir ya da ön görüşme isteyebilirsiniz.